Ne yazık ki çağımız hiç bitmeyen savaşlara sahne oluyor. Bugün savaşların nedeni varoluşsal bir problemi çözmek gibi gösterilse de hemen her savaşın temelinde ekonomik sorunlar yatar. Sonra bahaneler gelir. Nedeninden bağımsız bir şekilde bir savaşın içinde kaldığımızda modern savaşların nasıl yürütüldüğünü de anlamamız gerekiyor.

2000’li yılların savaşlarının en temel bileşenlerinden biri havadan gelen saldırıları bertaraf etmek için kurulan hava savunma sistemleridir.  Nedir bu hava savunma sistemi? Nasıl çalışır?  Adı üzerinde düşmanın havadan yapacağı saldırıya karşı alınan önleme hava savunma faaliyeti diyebiliriz. Bu faaliyet temel olarak çeşitli tip ve büyüklükte radarların havadan gelen tehlikeleri tespitiyle başlar. Tehlike tespit edildiğinde menzile giren bu tehlikeli unsurlara karşı hızlı bir şekilde roket/füze ile atış yapılır ve oluşacak hasar en aza indirilir.

Bu faaliyetleri gerçekleştiren tüm elektronik mekanik ve itki sistemlerinin tamamına hava savunma sistemi diyoruz. Peki bir HSS hangi birimlerden oluşuyor?  Sistemin en önemli unsuru radardır. Sonra atış kontrol sistemleri ve silah sistemleri gelir. Ardından çeşitli silahlar (füzeler ve diğerleri) gelir.

Hedef üç boyutlu bir uzaydadır ve hareket halindedir. Kimi zaman doğrusal kimi zaman da rastgele hareketler yaparak size yaklaşır. Bu nokta hava savunma sisteminin aslında ne kadar zorlu bir görev yürüttüğünü ortaya koyar. Buna rağmen havadan gelen tehlikeler için uçak kaldırmaktan daha kolay ve etkin bir yöntemdir. Yer sistemleri menzili çerçevesinde bir bölgeyi süreklilik arz edecek bir şekilde korurken havadan gelen tehdit için uçak kaldırınca anlık bir reaksiyon verilmiş olur.

Hava Savunma Sistemi Nasıl Çalışır?

• Öncelikle sistemin bileşenlerinden olan radar potansiyel tehlikeyi havada tespit eder.  Bunun için radarlar yaklaşan tehditleri (uçakları, füzeleri veya insansız hava araçları) yakalamak için sürekli çalışır.
• Sistem tespit ettiği hedefe kilitlenir ve hızını, irtifasını ve yönünü gerçek zamanlı olarak takip eder. İzleme verileri hızlı karar almak için komuta merkezleriyle paylaşılır.
• Nesnenin bir tehdit olduğu doğrulanırsa, sistem onu havada imha etmek için bir füze fırlatır.
• Tehdidi önleme füzeleri radar veya yerleşik sensörler tarafından yönlendirilir.
• Etkisizleştirme: Tehdit, hedefine ulaşmadan imha edilir. Bu, “etkisizleştirme” olarak bilinir.

Farklı Etkisizleştirme Biçimleri:

Havada imha: Füze veya insansız hava aracı hedefine ulaşmadan önce havada patlatılır.

Engellemek: Hedefe, düşmesine veya rotasını değiştirmesine yetecek kadar hasar vermek.

Elektronik savaş: İnsansız hava araçlarını karıştırarak veya elektronik sistemini ele geçirerek iniş yapmaya zorlamak.

Farklı Tehditler Farklı Savunma Sistemleri

Ancak her hava savunma sistemi her hava tehdidine karşı etkili olamaz. Doğal olarak bu sistemler düşman tehdidine göre şekillenmiştir. Tehditler de fark edildiği yüksekliğe göre sınıflandırılmıştır.

Çok Alçak İrtifa Hava Savunma Sistemleri

Bu sistemlerin birincil hedefleri alçak irtifadan düşük süratlerle uçan düşman unsurlar ve seyir füzeleridir. Menzilleri yaklaşık 8 km ve daha düşüktür. Tavan irtifa ise yani dikey mesafede etkili olduğu mesafe 4-5 km civarındadır. Genellikle terör örgütleri gibi düzenli olmayan savaş unsurları bu irtifayı saldırı amaçlı kullanabilmektedir. Örneğin, İsrail savunma sanayi şirketi Rafael tarafından geliştirilen Demir Kubbe. Bu sistem tamamen çok kısa menzilli alçak irtifa hava savunma sistemlerinin son yıllarda ön plana çıkan örneğidir. Sistem kısa menzilli roket ve top mermilerine karşı geliştirilmişti. 7 km menzili olan bir sistem de Fransa ordusuna Thales firmasınca teslim edilmiştir. 40 mm silahı bulunan Rapidfire tam otonomdur ve 3 Mach hıza kadar tüm hızlardaki insansız hava araçları ve hatta İHA (Drone) sürülerine karşı etkilidir. Bu sistem kara araçlarına yüklenebildiği gibi donanma gemileri için geliştirilen Rapidsea Guardian isimli versiyonu da bulunmaktadır. Aynı şekilde ASELSAN tarafından geliştirilmiş ve Kara Kuvvetleri envanterine girmiş olan KORKUT’un da gemiler için geliştirilmiş düzenlemeleri bulunmaktadır.

Alçak İrtifa Hava Savunma Sistemleri

Bu sistemler yaklaşık 10-15 km aralığında bir önleme mesafesine sahiptir. “Çok Alçak İrtifa HSS” ile fazla bir farkı bulunmamaktadır. Maksimum irtifaları 5-10 km arasında değişmektedir. Hedefleri ve başarı oranı çok alçak irtifa hava savunma sistemleriyle aynıdır.

Orta İrtifa Hava Savunma Sistemleri

Radarda görünme ihtimali düşük olan (Stealth) uçaklar ve orta irtifa uzun menzilli insansız hava araçları bu katmandaki tehditlerdir. Hava Savunma Sistemlerinin geliştirilmeye en çok ihtiyaç duyan hava sahasıdır. Düşük görünürlük teknolojisine sahip hava araçlarına karşı yeni radar sistemleri geliştirilmesi veya mevcut olanların kabiliyetlerinin artırılması gerekmektedir. Orta katmandaki tehditlerin yüksek hız ve ileri manevra kabiliyeti de yeni hava savunma sistemlerinin geliştirilmesinde dikkate alınması gereken hususlardır. Yüksek kabiliyetli hava araçlarına karşı, lazer ve diğer yüksek enerji silahlarının hava savunma sistemlerine eklenmesi yönünde çalışmalar yürütülmektedir. EUROSAM tarafından geliştirilen SAMP/T, orta menzilli hava savunma sistemlerinden biridir. Sistem, büyük savaş uçaklarına karşı 120 kilometreye kadar etkili olabilmektedir.

Bu sınıftaki sistemler genellikle 15 ila 50 km arası menzile sahiptir. Hedefleri konusunda diğer iki sınıftan çok farkları olmamakla birlikte bazı modelleri kısa menzilli balistik füze ve topçu roketlerine karşı da etkili olabilirler.

İsrail’in savunma şirketi Rafael’in ABD’nin Raytheon şirketiyle birlikte geliştirdiği Davud’un Sapanı (David’s Sling) hava savunma sistemi de 40-400 km menziliyle orta menzilli bir hava savunma sistemidir.  Demir Kubbe ile aynı radar sistemine sahiptir. Ancak füzeleri, hedeflerin yanında patlayarak değil onlara çarparak yok etmektedir.

Ayrıca bu sistemler havadan karaya atılan füzeler söz konusu olduğunda önleme etkileri genel olarak düşüktür.

Yüksek İrtifa Hava Savunma Sistemleri

Yüksek irtifa uzun menzilli füzeler olan balistik füzeler bu katmanda çalışan Hava Savunma Sistemlerinin tehditleri arasındadır. Balistik füzeye sahip orduların sayısı gittikçe artmakta bu tip tehditler için de HSS’ne ihtiyaç artmaktadır. Yüksek katmandaki tehlikeler arasında hipersonik füzeler de yerlerini almaktadır. Belirtilen özellikte füzelerin ordu envanterlerine katılması, hava ve füze savunma sistemleri için büyük bir tehlike oluşturacaktır. Zira bu sistemler sesten çok daha hızlı hareket eden füzelere yeterli yanıtı verecek nitelikte değildir.  Öte yandan ABD’nin 2019 yılında denediği THAAD tam otomatik kontrol sistemleriyle, 200 kilometrede 360 derece önleyici füzeleriyle dünyanın en gelişmiş füze savunma sistemlerindendir.  Öte yandan hala Kuzey Kore’nin geliştirdiği füzeler ABD için tehdit olma niteliğini sürdürmektedir.

Sonuç olarak tehdit ve savunma unsurları sürekli geliştirilmesi gereken bir konu üzerine temel bilgileri açıklamaya çalıştım. Durmaksızın gelişen savunma sanayinde elektronik harp kapsamında kullanılan yeni teknoloji radarları, sinyal karıştırıcılar ve tehditlerin radar görünürlüğü düştükçe yeni çözümler bulunması gerektiği açıktır.

Levent Aslan.