Çevremizde duyduğumuz bazı ifadelerin gerçekte neyi ifade ettiğini anlamak için terimlerin anlamlarını çok iyi bilmek gerekiyor. Zira bu tür kavramlar kolayca yanlış ya da farklı noktalara çekilebilecek ifadeler. Bu nedenle bilgilenmeye önem verin.

Yaptığımız bu kısa girişin ardından ekonomik açıdan yatırımın ne olduğuna ve ne olmadığına bakalım. Üretim araçlarının toplamını arttırmaya yönelik harcamalara yatırım diyoruz. Bu harcamanın dediğimiz gibi gerçek bir yatırım niteliğini kazanması için ya sermaye malı teminine ya da üretim kapasitesini arttırmaya yönelik olmalıdır. Örnek verecek olursak; Yeni bir fabrikanın kurulması yatırımdır. Mevcut bir fabrikanın satın alınması ekonomik anlamda yatırım değildir. Çünkü fabrika sadece el değiştirmiştir. El değiştirmeden dolayı söz konusu fabrikanın ekonomiye fazladan katkı yapmasını beklemiyoruz. Tabi burada kapasite arttırımı ve onun için ayrı bir yatırımın yapıldığı gibi bir durum olmadığını belirtelim.

İşletmeler açısından yatırım maddi ve/veya gayri maddi varlıklara yapılan harcamalardır. Diğer bir deyişle nakdi sermaye ayni sermayeye dönüşür. Ayni sermaye nedir? Aynı sermaye üretim yapılacak makine ve ekipmandır diyebiliriz.

Peki sık sık sözü edilen reel yatırımlar nedir?         

Mal veya hizmet üretiminde kullanılacak olan arsa, arazi, makine, taşıt araçları gibi varlıklara yapılan yatırımlara reel yatırımılar denilmektedir.

Peki bizler için yani bireyler için yatırım ne anlama geliyor? İşte burada cebinizde ya da ne bileyim banka hesabınızda ihtiyat için sakladığınız dışında paranız varsa yaptığınız işlemlerden söz ediyoruz. Yani gelir getirmeyen o nakdin hisse senedi, tahvil, yatırım fonu gibi finansal yatırım araçlarına veya arazi, konut altın, gümüş, platin gibi finansal olmayan yatırım araçlarına yatırılmasına bireysel yatırım diyoruz.

Öte yandan bireyler için saydığımız yatırımlar, işletmeler veya diğer kurumlarca da yapılabilir. Sonuçta nakdi sermayesini değerlendirmek amacıyla yatırım yapan kişi ve kurumlara yatırımcı, kendilerine ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan yatırımlarına da finansal yatırım denir.

Ancak devletin bir fabrikasını özelleştirmesiyle satın alan A kişisinin ekonomik yatırım yaptığını düşünmeyin. Ekonomiye katkısı olmayan bu satın almanın finansal istatistiklerde “özel sektör yatırımı” olarak değerlendirilmesi kaba bir tabirle yalandır. Bir harcamanın yatırım mı değil mi sorusuna doğru yanıtı alabilmek için, “Bu yeni bir fabrika mı yoksa var olan mı?” sorusunu sorun.

Bir başka başlık, Reel ve Finansal Piyasalar;

Önce piyasanın ne olduğuna bir bakalım. Semt pazarları bu kavramın en ilkel örneğidir. Alıcı ve satıcıların bir araya geldikleri ve sahip oldukları varlıkları değişmeyi hedefledikleri ortama piyasa diyoruz. Günümüzde artık piyasaların en güçlü yanı iletişimdir. Bir alıcı teknoloji yardımıyla kolayca bütün ürünleri fiyatlarıyla inceleyebiliyor. Oysa biraz önce örneğini verdiğimiz semt pazarına daldığınız an ucu bucağı görünmeyen satıcıların hepsinin ne ve kaça sattığını bile bilmeden ama tabi ki aşağı yukarı bir fikir sahibi olarak pazardan çıkıyorsunuz.

Piyasalar genel olarak ikiye ayrılır. Reel ve finansal piyasalar.

Reel piyasalar, fiziki varlıkların el değiştirildiği piyasalardır.

Finansal piyasa, fon arz edenlerle fon talep edenler arasındaki fon akımını düzenleyen kurumların ve kuralların oluştuğu bir yapıdır. Kural koyucu her zaman olduğu gibi devlettir. Finansal piyasalara mali piyasalar da denir.  Fon konusu da ayrı bir yazımızın konusu olacak zira fonu anlatırken detaylandırmak da gerekecek. Ama yine de siz fonu çeşitli finansal enstrümanları riskleri dağıtmak ve risk kontrolü sağlamak için bir araya getirdiği portföy olarak düşünün.

Bir sonraki yazımızda finansal sistemi oluşturan unsurları ve işleyişini konuşacağız.

Levent Aslan