Finansal sistemi oluşturan unsurlardan en önemlisi olan finansal piyasalar nedir ne değildir konusunu işliyoruz bu yazımızda. Kabaca finansal piyasalar vadelerine göre ayrılır ve kısa vadeli olana para piyasası derken uzun vadeli olana da sermaye piyasası ismini veriyoruz.

Finansal piyasalara girmeden önce kısaca finansal piyasaların unsurlarına ve işleyiş mekanizmalarına göz atalım. Tüketim fazlası olanların, kaynak ihtiyacı olanlara sunduğu finansal piyasaların beş temel unsuru vardır.

1. Fon arz edenler (Bireyler, işletmeler, devletler, vb)
2. Fon talep edenler (Bireyler, işletmeler, devletler, vb)
3. Aracılar (Ticari ve yatırım bankaları, aracı kurumlar vb)
4. Finansal varlıklar
5. Yasal çerçeve

Yasal çerçeveler içinde finansal varlıkların ilk üç unsur arasında gidip gelmesi finansal piyasaların işleyiş mekanizmasını oluşturur. Fon sunanlar ile fon talep edenler arasındaki ilişki menkul kıymet ve finansal varlıklarla olur. Fon (kaynak) talep edenler sahibi olmak istedikleri kaynakları nasıl ve ne şekilde ödeyeceklerini belirtir belgeler sunarlar. Bu belgeler ortaklık veya alacaklılık hakkı doğurur.  Bu şekilde; Fon talep edenlerin arz ettiği ortaklık ya da alacaklılık hakkı doğuran belgelere “menkul kıymet” veya “finansal varlık” denir.

Bu belgeler aracığı ile yapılan fon transferi ya finansal aracılar sayesinde ya da doğrudan gerçekleşebilir. Doğrudan fon transferi artık günümüzde gelişen teknoloji ve yasal çerçeveler yüzünden gittikçe daha az kullanılarak kaybolma noktasına gelmiştir.

Gelelim finansal piyasa türlerine. Kısa vadeli yani 1 yıldan kısa süreli fon arz ve talebinin karşılandığı piyasa türlerine para piyasası denir.

Uzun vadeli (1 yılı geçen) işlemlerin gerçekleştiği piyasa türlerine ise sermaye piyasası diyoruz ancak bu vade konusu her iki piyasanın sınırlarını çizmemizde biraz engel oluyor. Zira 1 yıldan kısa süreli finansal varlıklar da sermaye piyasasında işlem görebilmektedir. Ya da 1 yıldan uzun süreli varlıkların para piyasasında işlem görmesi de söz konusudur. Bu nedenle bu başlıklar zahiri kalmakla beraber sözlüksel anlamda bilginin kategorize edilmesine yardımcı olduğu için literatüre ilk girdiği şekliyle açıklamaya devam ediyoruz.

Para Piyasası

Kısa vadeli işlemlerin gerçekleştirildiği para piyasası pazarlanabilir, likit ve düşük riskli enstrümanlar içerir.  Başlıca para piyasası araçları; Finansman Bonosu, Banka Kabulleri, Mevduat Sertifikası, Eurodolar Mevduat Sertifikası, Repo, Hazine Bonosu, Likidite Senetleri sayılabilir.

Sermaye Piyasası

Orta, uzun veya sonsuz vadeli fonların arz ve talebinin karşılaştığı piyasalara sermaye piyasası diyoruz. Bu piyasada hisse senedi, tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin alınıp satıldığı yerdir.  Sermaye piyasasına, bu piyasada işlem gören finansal varlıklara “menkul kıymet” dendiği için, “menkul kıymetler piyasası” da denilir.

EKOFIN yazı serimize para piyasası araçlarının tek tek detaylı anlatımıyla devam edeceğiz.

Levent Aslan